عنوان کتاب: درآمدی بر اصول تحول فرهنگی

نویسنده :عبدالکریم بهجت پور

تاریخ نشر: 1388

ناشر: بوستان کتاب قم

چکیده

قرآن محصول 23 سال نزول تدريجي آيات بر پيامبر اكرم (ص) مي باشد. آن حضرت با خواندن آيات الهي بر مردم، جانشان را تطهير كرد و با آموزش محتواي كتاب و بيان حكمت ها از ناداني بسيار روشن، بيرونشان آورد:

 يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِن كَانُوا مِن قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ

حضرت محمد(ص) به مدد آيات الهي جان هايي را پروراند، تطهير كرد و قلب هايي را سرشار از نور ساخت و به راه خداي شكست ناپذير و ستوده راه داد:

كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ

اين حادثه چگونه رخ داد؟ قرآن با چه روشي، انسانها را به بلنداي تحوّل فرهنگي و همه جانبه فردي و اجتماعي رساند؟ چطور انسان هايي را بر ضديّت نفسشان شوراند و بنده خدا نمود و با او پيوند داد و از انفعال بيرون آورد و تبديل به صالحاني مصلح نمود و امتي وسط بنا كرد كه شاهد بر ديگران باشند، همان گونه كه خود شاهد بر آنان بود؟ به عبارت ديگر، ترديد نداريم كه پيامبر اكرم(ص) به مدد آيات قرآن و محتواي عميق آن تحولاتي شگرف رقم زد و با قرآن در ميان انبوه مشركان مجاهده اي عظيم آغاز نمود، به تدريج و با كنار زدن انبوه حجابي كه بر فطرت و عقل مشركان آوار شده بود، از اردوگاه آنان نيرو جذب كرد و موحداني ساخت كه به تدريج گروهي توانا شدن و در برابر مشركان صف كشيد، دولت تشكيل داد و بالاخره فوج فوج بر جبهه خود افزود، تا آن كه مشركان را پراكنده ، منهدم ، بي پشتوانه و مضمحل ساخت و تمدن اسلامي را بنا گذارد و ادعاي برتري آن را بر ديگران نمود. ترديدي در اين رخداد نيست و تاريخ مسلّم سند اين تحول است، اما «روش اين تحول همه جانبه چه بود؟» با چه متدي اصلاحات همه جانبه پيشرفت نمود؟ آيا امكان الگوبرداري از آن وجود دارد؟پاسخ اجمالي به اين سوال ، ضرورتی است که کتاب مذکور به آن می پردازد.

هدف عمده در تدوین کتاب، توضيح «جايگاه نزول تدريجي قرآن در ايجاد تحول فرهنگي و شيوه استخراج اصول تحول همه جانبه از قرآن» مي باشد.

به منظور تأمين هدف بالا، مباحث کتاب ، درهفت فصل عرضه شده است:

فصل اول: به توضيح وا‍ژه هاي اصلي مرتبط با بحث و انواع نزول قرآن و ويژگي هاي عمومي سوره هاي مكي و مدني پرداخته است.

فصل دوم: به موضوع تحول فرهنگي و ضرورت و چالش هاي پيش رو و نقش اديان و قرآن در تحوّل فرهنگي مربوط مي شود.

فصل سوم: به ضرورت تحوّل فرهنگي براساس روش هاي ناب ديني و نقش تدبّر در نزول تدريجي قرآن بر فهم صحيح روش تحوّل فرهنگي توجه شده است.

فصل چهارم: راهكار اساسي شناخت و استخراج روش تحوّل قرآن، تعقيب و تأمل در نزول تدريجي سوره ها براساس ترتيب زمان نزول آنها دانسته شده است.

فصل پنجم: ميان دو سبك «تفسير ترتيب مصحفي» و «تفسير ترتيب نزولي» در ناحيه فهم محتوا و كشف روش تحول فرهنگي ، مقايسه شده است.

فصل ششم: مشروعيات و جواز ديني تفسير قرآن به سبك ترتيب نزول و راه هاي كشف ترتيب نزول سوره ها بررسي گردیده است.