سيد رضا صالحي اميري در مراسم اولین دوره انتخاب پايتخت كتاب ايران و نخستین جشنواره روستاهای دوستدار کتاب كه در سالن همايش هاي كتابخانه ملي برگزار شد، با بیان این مطلب که اگر مي‌خواهيم در جامعه سالمي زندگي كنيم بايد به توسعه فرهنگي دست يابيم و براي دست يابي به جامعه سالم كتاب سهم بسزايي خواهد داشت، گفت: توسعه بدون توسعه فرهنگي حركتي در تاريكي است و به بيراهه ختم مي شود، بنابراين بايد باور داشته باشيم كه جوهر توسعه، توسعه فرهنگي است.

او افزود: براي توسعه فرهنگي بايد به توسعه انساني نيز توجه داشته باشيم یعنی همه مواردي كه موجب كرامت و فضليت و معرفت انساني مي شود.

صالحي اميري ادامه داد: پيام ما به بزرگان حوزه اقتصاد و سياست اين است كه تنها راه رسيدن به قله توسعه عبور از تونل فرهنگ است. اگر قرار باشد در آينده؛ در توسعه كشور شاهد اتفاقات بزرگي باشيم بايد از تونل فرهنگ عبور كنیم. به تعبير مقام معظم رهبري، جامعه اي كه فرهنگ ندارد مثل جامعه اي است كه اكسيژن برای تنفس ندارد و در چنين جامعه اي ادامه حيات ممکن نيست.

به گفته صالحي اميري، تنفس در فضاي فرهنگي به معناي زيست فرهنگي است از اين رو نيازمند توليد سرمايه فرهنگي هستيم. او افزود: نخستين عنصر در سرمايه فرهنگي دانش و دانايي است از اين رو پژوهشگران و فرهيختگان كه حاملان فرهنگ هستند از منابع مهم توسعه به شمار مي روند.

وی در ادامه بیان داشت: اگر مي خواهيم در جامعه سالمي زندگي كنيم بايد به توسعه فرهنگي دست يابيم. براي دست يابي به جامعه سالم كتاب سهم بسزايي خواهد داشت.

صالحي اميري در ادامه با تاکید بر ظرفیت دیپلماسی فرهنگی مشكل اساسي جهان را بحران اخلاق عنوان كرد و گفت: مشکل اساسی ما، زیست فرهنگی است که باید آن را حل کنیم. و این اتفاق بزرگ ممکن نیست، مگر این که بار فرهنگی کشور در میان سایر نهادها و امور اجرایی فرهنگی تقسیم شود.

صالحی افزود: این نشست یکی از نمونه کارهای اجرایی فرهنگی است که در آن انسجام فرهنگی به نمایش گذاشته شده است. از این رو این جشنواره هم نمایش انسجام فرهنگی و هم نمونه بارز تعامل همه نهادهای فرهنگی و وحدت و سازگاری است. نشست حاضر نمادی از این باور و رویکرد دولت تدبیر و امید است که نهادهای عمومی می توانند امور اجرایی حوزه فرهنگ را خود در دست بگیرند.

رئیس کتابخانه ملی در پایان سخنانش گفت: در این نشست همه کشور جمع شده و فرهنگ ملی را پاس می دارند. ما برای رسیدن به توسعه باید به کتاب و خالق کتاب توجه کنیم. و قدردانی از کتاب و خالق آن نه تنها در شعار بلکه در عمل امکان پذیر است. و امیدواریم جامعه ما بتواند در این راستا قدم بردارد.

علي جنتي وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي در این مراسم با بیان اینکه ایده ابتکاری جشنواره روستاهای دوستدار کتاب و انتخاب پایخت کتاب ایران منشاء اتفاقی مستمر شد و در ساختار آن‌ها راهکارهای اجرایی تحقق ایده‌ها نیز پیش‌بینی شده است. گفت: معرفی همزمان روستاهای دوستدار کتاب و پایتخت کتاب ایران رویدادی فرخنده و حاوی پیامی مهم است؛ پیامی که می‌گوید در نگاه متولیان فرهنگی، شهر و روستا از منزلتی برابر و پایاپای برخوردارند و این نشانه‌ای است از توجه به عدالت فرهنگی در پهنای سرزمین فرهنگ پرورمان ایران.

او با بیان این مطلب که سرزمینی که روستا‌هایش آباد باشد می‌تواند ادعا کند که به توسعه پایدار دست یافته است، گفت: محرومیت زدایی و توسعه فرهنگی روستا‌ها از مهم‌ترین اولویت‌های انقلاب اسلامی بوده است، اما همچنان نیازمند یک خیزش فرهنگی در روستا‌ها هستیم و چه نیکوست که این حرکت از کتاب آغاز شود. چرا که تاثیر کتاب از سایر رسانه‌ها مانا‌تر است.

جنتی ادامه داد: به سرانجام رساندن این دو طرح آن هم در سال اقتصاد و فرهنگ مایه بسی افتخار است و باور قلبی من این است كه برگزاری این جشنواره را می‌توان یکی از نخستین گام‌ها در توسعه فرهنگی روستا‌ها دانست چرا که کتابخانه در روستا‌ها فقط کتابخانه نیست بلکه کانون فعالیت‌های متنوع فرهنگی و هنری است.

او با اشاره به استقبال بیش از ۸۰۰ روستا در نخستین جشنواره روستای دوستدار کتاب گفت: این استقبال بیانگر این موضوع است که مردم روستایی تشنه دسترسی به فرهنگ مکتوب هستند و منتظر گرد آمدن گرداگرد کانون‌هایی هستند که فرهنگ را منتشر می‌کند و با نام کتاب و کتابخانه گره خورده است.

جنتی گفت: باید ویژگی‌های روستاهای شرکت کننده و برگزیده در این طرح را بررسی و به عنوان الگوهای روستاهای برگزیده معرفی کرد. بدون شک از این ویژگی‌ها می‌توان برای توسعه در سطح کلان نیز بهره برداری کرد.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: آیین روستا فراموشی نیست از این رو هر کتابی که به روستا وارد می‌شود بذر دانایی را در روستا می‌کارد و در آینده تبدیل به درخت فرزانگی می‌شود.

او در ادامه با بیان این مطلب که ۴۰ درصد از جمعیت استان‌ها را روستائیان تشکیل می‌دهند گفت: باید دید که در در دولت‌های پیشین برای این جمعیت چقدر امکانات فرهنگی و آموزشی اختصاص داده شده است.

متاسفانه پاسخ منفی است و دولت‌ها بیشتر به امکانات سخت افزاری توجه داشته‌اند تا فرهنگی و آموزشی. آیا اگر امکانات فرهنگی در روستا و شهر به عدالت تقسیم می‌شود باز هم شاهد رقم بالای مهاجرت به شهر‌ها بودیم.

جنتی در ادامه با اشاره به روستاهایی که مستقل در امر فرهنگ سازی فعالیت می‌کنند گفت: امروزه بیش از چهارهزار کتابخانه مساجد روستایی در کشور فعال است و این تعداد کتابخانه نوید بخش آینده روشن کشور است. اما با این همه باید اعتراف کنم که برای تغدیه فرهنگی جوانانمان خوب گام برنداشته‌ایم.

جنتی در ادامه درباره نخستین دوره انتخاب پایتخت کتاب ایران گفت: ایده انتخاب شهری به عنوان پایتخت کتاب ایران بسیار جذاب است. کشور ما به رقابت‌های پرشور فرهنگی بسیار نیازمند است تا شاهد رونق کتابخوانی باشیم و کتاب به نیازی ضروری برای خانواده‌های ایرانی تبدیل شود.

اوافزود: این طرح بخش غیردولتی را به میدان آورد. در انتظار زمانی هستیم تا در بهترین مکان هر محله از شهر یک کتابفروشی پررونق فعالیت کند.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تاکید کرد: پایین بودن سرانه مطالعه در کشور از جدی‌ترین دغدغه‌های کار‌شناسان فرهنگی است. این برنامه نمونه‌ای ارزشمند از فعالیت متفاوت است که برای اولین بار با برنامه‌ریزی از پایین به بالا شکل می‌گیرد و منجر به ایده‌هایی می‌شود که در مرکز کمتر به ذهن ما خطور می‌کرد.

جنتی افزود: این جشنواره ظرفیت‌های خاموشی که تاکنون به آن‌ها فکر نکرده بودیم در فرهنگ کتاب و نشر به کار گرفته است.

اوادامه داد: ایده ابتکاری این دو جشنواره منشاء اتفاقی مستمر شد و در ساختار آن‌ها راهکارهای اجرایی تحقق ایده‌ها نیز پیش‌بینی شده است.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی افزود: از نکات قابل توجه و مهم برگزاری این دو جشنواره این است که هر دو با مشارکت مردمی و نهادهای غیردولتی برگزار شد.

جنتی در پایان سخنانش گفت: از نکات برجسته این دو جشنواره ورود تمام و کمال مطبوعات محلی بود. و آن‌ها نشان دادند که مطبوعات و رسانه‌های محلی هم نفوذ قابل تاملي بر افکار عمومی دارند.

در ادامه اين مراسم سیدعباس صالحی معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در نخستین جشنواره پایتخت کتاب ایران و روستاهای دوستدار کتاب گفت: در سال اقتصاد و فرهنگ با عزم ملی و مدیریت جهادی مفتخریم که این دو اتفاق فرهنگی شکل گرفته است تا دیباچه‌ای باشد برای حرکات بزرگ‌تر بر محور کتاب به عنوان کانون تمدن‌سازی فرهنگ.

او افزود: براساس این دو اتفاق چند نکته وجود دارد اول آنکه ایده‌های فراوانی در حوزه‌های زیرساختارهای نشر در شهر و روستا وجود دارد. این دو جشنواره فرصتی برای گردآوری و رصد این ایده‌های حوزه نشر و کتاب است. چرا که در کل کشور علاقه‌مندان کتاب فعال هستند.

صالحی افزود: نکته دوم این بود که ظرفیت‌های پراکنده‌ای که در زیرساختار کتاب و کتابخوانی به عنوان ظرفیت‌های منطقه‌ای و استانی وجود داشت تجمیع شوند. این دو جشنواره فرصتی را فراهم کرد تا ظرفیت‌های متفرق به هم وصل شوند.

معاون وزارت فرهنگ و ارشاد افزود: هدف دیگر این دو جشنواره ایجاد رقابت فعال در زمینه کتاب و کتابخوانی است. محورهای این دو جشنواره می‌توانند فرصت یک رقابت سالم را پدید آورند.

وی ادامه داد: ‌دراین دو جشنواره ۶۲۱ روستا با هزار و ۱۱۳ فعالیت به مسیر داوری آمدند. که ۱۰ روستا به مرحله نهایی دست یافتند. در جشنواره شهر‌ها نیز ۲۳ استان مشارکت کردند و ۶۴ شهر حضور داشتند. که در آن ۳۹۰ طرح وارد میدان شد تا یک شهر برگزیده به عنوان پایتخت کتاب ایران اعلام شود.

او افزود: در افق آینده این طرح چند اتفاق متصور است. اول آنکه سه کتاب از داخل این مجموعه استخراج می‌شود. کتاب اول ایده‌های ناظر به کتاب و کتابخوانی در روستا‌ها است کتاب دوم ایده‌های ناظر به کتاب و کتابخوانی در شهر‌ها است و کتاب سوم خلاصه‌ای از دو کتاب قبل است که به زبانهای دیگر برای ارائه در عرصه جهانی آماده خواهد شد.

صالحی افزود: کاركرد دوم این جشنواره این بود که دبیرخانه‌ای دائمی برای آن شکل گرفت تا به صورت پیوسته گزارشات شهر‌ها و روستا‌ها را متناسب با ایده‌های ارائه شده‌شان دریافت و رصد کند. به عنوان کاركرد سوم قرار است در شهر برگزیده به عنوان پایتخت کتاب ایران برنامه گسترده اي انجام شود تا ایده‌های آن‌ها به صورت تفصیلی برای استفاده سایر شهر‌ها ارائه شود.

معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در پایان گفت: امیدواریم این حرکت فرخنده پایه‌ای برای تعمیق دانایی ‌محوری در حوزه کتاب و نشر باشد.