اینروزها چهره هر کویوبرزنی به احترام سالار شهیدان و حماسه جاوید عاشورا سیاهپوش شده و عزاداری و زندهنگهداشتن نهضت حسینی، مهمترین اولویت مردم است. به هر طرف که رو میکنیم، دستهدسته عاشقانی را میبینیم که با شور و شوق فراوان، به عرض ادب به ساحت قدسی سیدالشهدا و یاران باوفایش مشغولاند و جان خود را در چشمهسار زلال معرفت ناب آن بزرگان شستوشو میدهند. به این امید که از چشمه جوشان سراسرکمال و اخلاق عاشورا جرعهای نصیبشان شود. با گذشت بیش از ١٣ قرن از حماسه کربلا نهتنها این واقعه انسانساز کمرنگ نشده، بلکه هر سال با عظمت و شکوه بیشتری یاد آن زنده نگه داشته میشود. سؤالی که دراینمیان به ذهن خطور میکند، این است که «عاشورا» واجد چه ویژگیها و شاخصههای منحصربهفردی است که اینطور گسترده و فراگیر همه طبقات و اقشار جامعه را دربر میگیرد و همه مردم از هر صنف و گروه و تیره و نژادی در رستاخیز عاشورا برای ارادتورزیدن به مقام شامخ امامحسین(ع) از یکدیگر سبقت میگیرند. فرهنگ عاشورا، حامل کدامین بار معنایی است که موجب همبستگی و همنوایی مردم از پیر و جوان و زنومرد در این آیین میشود و یک حرکت مدنی خودجوش را در بالاترین سطوح رقم میزند؟
یافتههای پیمایش ملی ارزشها و نگرشهای ایرانیان نشان میدهد که بیشترین مشارکتپذیری مردم کشورمان برای فعالیت جمعی، شرکت در مجالس عزاداری امامحسین(ع) و مشارکت در برگزاری این مراسم، از اطعام و نذورات گرفته تا عزاداری و سوگواری جمعی است. ازاینرو، میتوان گفت مجالس عزاداری در ماه محرم، موجب پیدایش فضای مشارکتی و تقویت همبستگی، همنوایی و انسجام میشود و از رهگذر آن، نوعی سرمایه اجتماعی تولید میشود که دارای پیامها و درسوارههای اخلاقی است که به فضیلتافزایی جامعه میانجامد. بیسبب نیست که آمار آسیبهای اجتماعی نظیر بزهکاری، سرقت، اعمال منافی عفت عمومی و... در ماه محرم با کاهش چشمگیری روبهروست و جامعه در این مقطع بهلحاظ فضایل اخلاقی از وضعیت مناسبتری برخوردار میشود. پس اگر فضای محرم با خود نوعی اعتماد و افزایش پایبندی به ارزشهای اخلاقی را به همراه میآورد، چرا از این اکسیر حیاتبخش در سایر روزهای سال بهرهمند نشویم و به بازتولید دائمی فرهنگ عاشورا در طول سال نپردازیم؟ سِر درونی معرفتزایی عاشورا نیازمند کشف و تداوم و تکرار است.
اگر بر این باوریم که «کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا» پس بهتر آن است تا در کنار تفسیر حماسی این عبارت، تفسیر فرهنگی آن را هم نشر و بسط دهیم تا ارزشهای محرم را نهفقط در روزهای عزاداری سالار شهیدان بلکه در همه روزها و در همه مکانها جاری و ساری کنیم و به بیان امروزی آن را به یک «ارزش پایدار» برای همه عصرها و همه نسلها تبدیل کنیم. ایثار و گذشت، استقامت و ایستادگی روی اصول و کوتاهنیامدن از باورها و اعتقادات، مرزبندی میان حق و باطل، محوریت برخورد اخلاقی در همه شرایط و برای همه، حتی دشمنی که آب بر روی اهلبیت پیامبر خدا میبندد، ارزش واقعی مفهوم شهادت و مقام شهید نزد خداوند که نزد جانباختگان «منای کربلا» از عسل شیرینتر مینماید، گذشتن از همه تعلقات مادی و دنیوی و چشمپوشیدن از همه آنها حتی فرزند و خانواده و بستگان، صبر و تسلیم دربرابر رضای الهی، شجاعت، شهامت، آزادگی، ایمان و ادب و دهها و صدها درس دیگر در حقیقت عاشورا، الگوهایی جاویدان برای تمام اعصار و قرون است. با این نگاه میتوان هر روز را عاشورا و همه جا را کربلا دانست و همه لحظات را سرشار از عطر فضایل و ارزشهای اخلاقی و معنوی کرد.