خلاصه کتاب

نام کتاب: توسعه اجتماعی (شماره 14)

نویسنده: معاونت پژوهشهای فرهنگی و اجتماعی / گروه پژوهشی اجتماعی

ناشر: پژوهشکده تحقیقات استراتژیک

تاریخ نشر: اسفند 1386

برای مشاهده خلاصه کتاب به ادامه مطلب مراجعه فرمایید

خلاصه کتاب:

توسعه در ابتدا به معنای رشد اقتصادی بود؛ یعنی روندی که منجر به افزایش درآمد سرانه و تولید ناخالص ملی و باعث بهبود سطح زندگی بهتر مردم محروم می‌گردید. هدف تئوری‌های توسعه نیز تسریع رشد اقتصادی در کشورهای توسعه‌نیافته بود. در چنین شرایطی دولت نماینده اجرای برنامه‌های توسعه و نظارت بر آنها محسوب می‌شد. اما به‌تدریج و با معلوم شدن نقاط ضعف برنامه‌های گذشته، مفهوم توسعه و عوامل اجراکننده آن دستخوش تحول شد. به‌ویژه اینکه مشخص شد نبودِ ساختارهای کارآمد اجتماعی در جهان سوم رشد اقتصادی آنها را تحت تأثیر قرار داده و رشد درآمد اقتصادی این کشورها باعث توسعه مطلوب اجتماعی در آنها نشده است. به این ترتیب ابعاد اجتماعی توسعه مورد توجه قرار گرفت و رفع نیازهای مادی، فرهنگی و اجتماعی انسان در استراتژی‌های توسعه گنجانده شد. با نگاهی به تعاریف موجود، توسعه اجتماعی را می‌توان فرایند ایجاد دگرگونی بنیادی در ساختارها و روابط اجتماعی با انگیزه تحقق اهداف ادغام اجتماعی، انسجام اجتماعی، بهبود کیفیت زندگی و برآوردن احتیاجات طبقات مختلف مردم و پاسخگو کردن کارگزاران و صاحبان قدرت تعریف کرد. از این رو دستیابی به توسعه‌ای همه‌جانبه که قادر به تقویت انسجام ملی در کشور باشد بدون توجه به ابعاد اجتماعی آن امری غیرممکن بوده و توجه ویژه مسئولان به امر توسعه اجتماعی در تحقق انسجام ملی امری ضروری است. در همین راستا و با هدف شناخت دقیق‌تر توسعه اجتماعی در قالب پژوهشنامه‌ای با همین عنوان تلاش شده است ابعاد مختلف این موضوع در مقالات مختلف مورد بررسی قرار گرفته و راه‌کارهای لازم جهت تحقق آن ارائه شود. در مقاله «توسعه اجتماعی در ایران؛ شاخص‌ها و موانع» به قلم خانم زهرا رضایی، تلاش شده است با ارائه تعاریف و شاخص‌های مربوط به توسعه اجتماعی، به بررسی شرایط تحقق آن در جمهوری اسلامی ایران پرداخته شود. نویسنده با تقسیم سال‌های پس از انقلاب اسلامی تاکنون به چهار دوره، سیاست‌های اجتماعی در هر دوره و زمینه‌های موفقیت یا عدم موفقیت آن را مورد بررسی قرار داده است. برنامه‌های توسعه اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی تدوین شده در جمهوری اسلامی ایران و میزان توجه دولت به امر توسعه اجتماعی در هریک از آنها نیز بخش دیگری از مقاله را به خود اختصاص داده است. در بخش پایانی مقاله نیز به بررسی موانع توسعه اجتماعی و شرایط تحقق توسعه همه‌جانبه پرداخته شده است. آقای دکتر رحمن قهرمان‌پور در مقاله «هویت ملی و توسعه اجتماعی در عصر جهانی شدن» هویت ملی را به عنوان یکی از ارکان اساسی توسعه اجتماعی و تغییرات ایجاد شده در آن در عصر جهانی شدن، مورد توجه قرار داده است. به عقیده نویسنده در عصر جهانی شدن هویت ملی همچون گذشته محصول حذف خرده‌فرهنگ‌ها نیست و تولید و بازتولید آن نیازمند ایجاد زمینه‌های لازم برای زیست خرده‌فرهنگ‌ها و هویت‌های مختلف در کنار یکدیگر می‌باشد. «توسعه اجتماعی و امنیت ملی» عنوان مقاله دیگری است که توسط آقای دکتر سید محمد احمدی ارائه شده است. اهمیت توسعه اجتماعی در ارتقاء سطح زندگی و پیشرفت همه‌جانبه کشورها و رابطه آن با امنیت ملی، موضوعی است که در این مقاله به آن پرداخته شده است. تمرکز نویسنده بر روی تغییرات اجتماعی و همچنین پدیده‌های فقر، نابرابری و نقش گروه‌های قومی و مشارکت آنها در امر توسعه اجتماعی و ارتباط آنها با تقویت مبانی امنیت ملی می‌باشد. آقای مهدی خلف‌خانی در مقاله «سرمایه اجتماعی: پایگاه اجتماعی توسعه» بر مبنای چارچوب نظری فرانسیس فوکویاما و روبرت پانتام به بررسی اهمیت وجود سرمایه‌های مثبت و منفی اجتماعی در توفیق برنامه‌های توسعه‌ای پرداخته است. بنا به فرضیه مطرح شده از سوی نویسنده، موفقیت برنامه‌های توسعه‌ای به سرمایه‌های اجتماعی بستگی دارد. مقاله «نقش سازمان‌های غیر دولتی در توسعه اجتماعی» عنوان مقاله دیگری است که خانم زهرا رضایی ارائه کرده است. مفروض اصلی نویسنده در این مقاله آن است که چون هدف توسعه اجتماعی بالا بردن سطح زندگی همه افراد و گروه‌های اجتماعی است، پس یک استراتژی یک‌سویه و کاملاً دولتی قادر به تأمین کامل این هدف نیست. از این رو سازمان‌های غیردولتی مناسب‌ترین امکان برای جلب مشارکت‌های مردمی در توسعه هستند. آقای بشیر معتمدی در مقاله «نقش اینترنت در توسعه جوامع» به بررسی تأثیر نقش اینترنت به عنوان یک رسانه در توسعه اجتماعی پرداخته است. به اعتقاد وی دو گفتمان اصلی در مبحث توسعه شکل گرفته که هریک رسانه ویژه‌ای را جهت توسعه به استخدام گرفته‌اند. در این مقاله اینترنت، به‌عنوان رسانه عصر اطلاعات، رسانه مطلوب در راستای توسعه حقیقی جوامع معرفی شده است. «درآمدی بر نظام برنامه‌ریزی توسعه در آموزش و پرورش ایران» عنوان مقاله دیگری است که توسط خانم فروغ صالح ارائه شده است. به اعتقاد نویسنده، منابع انسانی پایه اصلی ثروت ملت‌ها هستند و کشوری که نتواند مهارت‌ها و دانش مردم خود را توسعه دهد و از آن در اقتصاد ملی به نحو مؤثری بهره‌برداری کند، قادر نیست ابعاد دیگر ساختارهای جامعه را بهبود بخشد. در بخش معرفی کتاب نیز به معرفی دو کتاب «سیاست اجتماعی در خاورمیانه: پویش اقتصادی، سیاسی و جنسیتی» و «توسعه اجتماعی و سیاست عمومی: مطالعه تجربیات موفق» پرداخته شده که در هریک به ابعاد مختلفی از توسعه اجتماعی پرداخته شده است. در این بخش، همچنین به گزارش «نیازها، حقوق و توسعه اجتماعی» که مؤسسه تحقیقاتی توسعه اجتماعی سازمان ملل آن را به چاپ رسانده، پرداخته شده است. نویسنده این گزارش با بررسی استراتژی‌های توسعه، مطلوب‌ترین آنها را استراتژی‌ای می‌داند که در جهت تأمین نیازهای مادی، فرهنگی و اجتماعی انسان‌ها طراحی شده باشد.

دریافت فایل PDF کتاب با لینک مستقیم